शहरातील ‘आकांक्षा’ शौचालयाची दयनीय अवस्था

अमरावती /26 नोव्हेंबर – शहरातील नागरिकांना मूलभूत सोयीसुविधा मिळाव्यात म्हणून उभारण्यात आलेले महापालिकेचे ‘आकांक्षा’ शौचालय प्रकल्प आता पूर्णपणे गिळंकृत ठरला आहे. कागदोपत्री हा प्रकल्प कितीही आकर्षक असला, तरी प्रत्यक्षात लाखो रुपये खर्च करूनही ही शौचालये कचर्‍याच्या ढिगार्‍यात रूपांतरित झाली आहेत. सरकारी यंत्रणेतील निष्क्रियता, चुकीचे नियोजन आणि देखभाल-अभाव यामुळे महापालिकेचा हा महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प अपयशाची पराकाष्ठा गाठत आहे. सार्वजनिक ठिकाणी स्वच्छतागृहे उपलब्ध व्हावीत म्हणून तीन वर्षांपूर्वी पाच आकांक्षा स्वच्छता केंद्रे उभारण्यात आली. बडनेरा बस डेपो, गाडगे नगर पोलिस स्टेशन जवळ, अंबादेवी पार्किंग लॉट, छत्री तलाव आणि जिल्हा दंडा धिकारी कार्यालया जवळ ही केंद्रे उभारली गेली होती. पुरुष आणि महिलांसाठी स्वतंत्र सुविधा, पाण्यासाठी बोअरवेल, स्वयंचलित दरवाजे, आधुनिक फिटिंग्ज असा सर्व थाटमाट या केंद्रांना देण्यात आला. स्वच्छ भारत मिशनमधून निधी मिळण्याची संधी असतानाही तत्कालीन आयुक्तांनी महापालिकेच्या खजिन्यातून तब्बल 27.5 दशलक्ष रुपयांचा खर्च केला. परंतु, एवढ्या खर्चानंतरही बडनेरा बस डेपो आणि छत्री तलाव येथील दोनच शौचालये सध्या सुरू आहेत. उर्वरित तीन केंद्रांची अवस्था खाईपेक्षा खोल आणि पाडापेक्षा वाईट झाली आहे. अंबादेवी पार्किंग परिसरातील शौचालयाचा दरवाजा मोडलेला, फिटिंग्ज चोरीस गेलेली, गाडगे नगरमधील शौचालयाजवळ झाडाझुडपे उगवलेली आणि जिल्हाधिकारी कार्यालयाजवळील शौचालयात कायमचे पाण्याचे संकट – अशी चिंता वाढवणारी परिस्थिती निर्माण झाली आहे. ही सर्व शौचालये बंद अवस्थेत असून नागरिकांना त्याचा उपयोगच शक्य नाही. या केंद्रांसाठी आठ वेळा निविदा काढल्या, मात्र एकाही कंत्राटदाराने देखभाल करण्यास पुढाकार घेतला नाही. पे-टू-युज संकल्पना राबविण्याची कल्पना नागरिकांना पसंत पडली नाही. अखेरीस ती मोफत सुरू करण्यात आली आणि जबाबदारी स्वच्छता कंत्राटदारांवर सोपवण्यात आली. परिणामी, शौचालयांची निगराणी कोणीच ठेवली नाही, आणि काही दिवसांतच ती उजाड पडली. नियोजनाचा अभावही या अपयशाला तितकाच कारणीभूत आहे. गाडगे नगर पोलिस स्टेशन परिसरात शौचालयाची गरज नव्हती, अंबादेवी कॉम्प्लेक्समध्ये आधीच सुलभ शौचालय अस्तित्त्वात होते, तर जिल्हाधिकारी कार्यालयाजवळ कायम पाण्याची तुटवड्याची समस्या होती. अशा चुकीच्या ठिकाणी लाखो खर्च करून उभारलेली केंद्रे आज नागरिकांच्या डोळ्यात खुपत आहेत.
दहा वर्षांपूर्वीचा महापालिकेचा फायबर शौचालय घोटाळा अमरावतीकर विसरले नव्हते; आता ‘आकांक्षा’ शौचालय प्रकल्पाने त्या जुन्या घोटाळ्याच्या जखमा पुन्हा ताज्या झाल्या आहेत. शहराच्या विकासाच्या नावाखाली कोट्यवधींचा खेळ चालतो आणि प्रत्यक्षात सुविधा शून्य – अशी कडू वस्तुस्थिती नागरिक पुन्हा अनुभवत आहेत.
महापालिकेने केलेल्या 27.5 दशलक्ष रुपयांच्या खर्चाचा हिशोब आणि या प्रकल्पाची जबाबदारी नेमकी कोणाची, याबाबत नागरिक आता उत्तरांची मागणी करू लागले आहेत. शहरातील मूलभूत सुविधा अशा प्रकारे कधीपर्यंत बुडतील, असा संतप्त प्रश्न अमरावतीतून उपस्थित होत आहे.