मेळघाटच्या पहाडी म्हशीला राष्ट्रीय मानांकन

विदर्भातील पशुपालकांसाठी आनंदाची बाब

अमरावती/19 जानेवारी : विदर्भाच्या निसर्गरम्य मेळघाटातील दर्‍याखोर्‍यात पिढ्यानपिढ्या जोपासली गेलेली ’मेळघाटी म्हैस’ आता राष्ट्रीय स्तरावर आपली वेगळी ओळख निर्माण करण्यात यशस्वी ठरली आहे. भारतीय कृषी अनुसंधान परिषदेने या म्हशीला स्वतंत्र जात म्हणून अधिकृत मान्यता दिली असून, हा सन्मान म्हणजे विदर्भातील पशुपालकांच्या कष्टमय जीवनशैलीला मिळालेली मोठी पावतीच आहे.
नुकत्याच नवी दिल्ली येथे झालेल्या दिमाखदार सोहळ्यात केंद्रीय कृषिमंत्री शिवराज सिंह चौहान यांच्या हस्ते या ऐतिहासिक यशाचे प्रमाणपत्र नागपूरच्या पशु व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. नितीन पाटील यांना प्रदान करण्यात आले. या नोंदणीमुळे महाराष्ट्राच्या मानाच्या जातींमध्ये आता मेळघाटी म्हशीचे नाव सुवर्ण अक्षरात कोरले गेले आहे. मेळघाटातील धारणी आणि चिखलदरा यांसारख्या दुर्गम भागात राहणार्‍या आदिवासी आणि गवळी बांधवांच्या जगण्याचा हा मुख्य आधार आहे. ज्याला स्थानिक लोक प्रेमाने ’पहाडी म्हैस’ म्हणतात, ती आता अधिकृतपणे जागतिक नकाशावर आली आहे. ही म्हैस केवळ दिसायलाच देखणी नसून, सातपुड्याच्या कठीण हवामानातही सहज तग धरण्याची तिची ताकद अफाट आहे. काळा कुळकुळीत रंग, केसाळ कातडी आणि वळणदार शिंगे ही तिची विशेष लक्षणे आहेत. तिच्या दुधात 7 टक्क्यांपर्यंत स्निग्धांश असल्याने त्यापासून बनणारा खवा आणि तूप चवीला अतिशय चविष्ट असते, ज्याला बाजारात मोठी मागणी आहे. या यशामागे अकोला पशुवैद्यकीय महाविद्यालयातील तज्ज्ञांचे मोठे संशोधन आहे. सहयोगी अधिष्ठाता डॉ. चैतन्य पावशे यांच्या मार्गदर्शनाखाली डॉ. शैलेंद्र कुरळकर, डॉ. प्रवीण बनकर आणि डॉ. प्राजक्ता कुरळकर यांनी या म्हशीच्या गुणधर्मांचा बारकाईने अभ्यास करून तो राष्ट्रीय पातळीवर मांडला. आता या अधिकृत मान्यतेमुळे मेळघाटातील पशुपालकांना सरकारी योजनांचा थेट लाभ घेता येईल. म्हशींच्या संवर्धनासाठी मिळणारे अनुदान आणि नवीन प्रकल्पांमुळे या भागातील लोकांची आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यास मोठी मदत होणार आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, ही मान्यता विदर्भाच्या पशुधन परंपरेला मिळालेली एक नवी आणि भक्कम ऊर्जा आहे.

मेळघाटच्या म्हशीची अनोखी ताकद

निसर्गाच्या सान्निध्यात राहणारी ही म्हैस कमी चारातही चांगले दूध देते. चढ-उताराच्या भागात सहज वावरणे आणि रोगांना कमी बळी पडणे हे या जातीचे मोठे वैशिष्ट्य आहे. आता राष्ट्रीय मानांकन मिळाल्यामुळे या म्हशीच्या दुधाला आणि पैदासीला बाजारपेठेत मोठी किंमत मिळणार आहे.