तीळगुळाच्या मधुर दातृत्वातून फुलणार सौहार्दाचे अंगण

* तिळाची स्निग्धता आणि गुळाच्या गोडव्याने जुळणार मनाचे बंध

अमरावती /13 जानेवारी – भारतीय जीवनशैलीत सणांचे महत्त्व केवळ धार्मिक कर्मकांडांपुरते मर्यादित नसून ते मानवी नातेसंबंधांना नवसंजीवनी देण्याचे प्रभावी माध्यम आहेत. ’तीळगुळ घ्या, गोड गोड बोला’ हा संदेश केवळ ओठांवरचा नसून तो अंतर्मनातील कटुता काढून टाकणारा एक वैश्विक मंत्र आहे. थंडीच्या काळात निसर्गातील बदलांशी जुळवून घेतानाच, मकर संक्रांतीचा हा उत्सव माणसामाणसांमधील अंतर कमी करून स्नेहाचा ओलावा निर्माण करतो. सूर्याच्या उत्तरायणासोबतच मनाच्या विचारांची दिशा सकारात्मकतेकडे नेणारा हा सण, जीवनातील संघर्ष विसरून आनंदाने एकत्र येण्याची शिकवण देतो. संक्रांतीच्या या पर्वातून मानवी नात्यांची वीण अधिक घट्ट आणि स्निग्ध व्हावी, हाच यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
निसर्गाच्या चक्रात जेव्हा सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा तो केवळ ऋतूबदल घेऊन येत नाही, तर मानवी मनात प्रेमाचा नवा अंकुर फुलवतो. थंडीचा कडाका वाढलेला असताना उष्णता आणि ऊर्जेचा स्रोत म्हणून तीळ आणि गूळ यांसारख्या पदार्थांना आपल्या संस्कृतीने विशेष महत्त्व दिले आहे. तीळ हा स्निग्धतेचे प्रतीक आहे, तर गूळ हा गोडव्याचा आधार आहे. हे दोन्ही घटक एकत्र येतात, तेव्हा तो केवळ खाद्यपदार्थ राहत नाही, तर तो आपल्या नात्यातील प्रेमाचे प्रतीक बनतो. तीळगुळ घ्या आणि गोड बोला असे म्हणताना आपण नकळतपणे समोरील व्यक्तीबद्दलचा आदर व्यक्त करत असतो. जुने हेवेदावे, मनातील अढी आणि संवादातील दुरावा संपवून पुन्हा एकदा नवीन नात्याची सुरुवात करण्यासाठी संक्रांतीचा हा दिवस अत्यंत शुभ मानला जातो. हा सण खर्‍या अर्थाने समाजमनाला जोडणारा आहे. स्त्रियांसाठी हा दिवस हळदी-कुंकवाच्या निमित्ताने स्नेहसंमेलनच ठरतो. एकमेकींना वाण देऊन सौभाग्याची वृद्धी आणि समृद्धीची कामना केली जाते. आधुनिक काळात जेव्हा संवादाची साधने वाढली आहेत पण प्रत्यक्ष भेटीगाठी कमी झाल्या आहेत, अशा वेळी संक्रांतीसारखे सण मानवी भेटींना अधिक महत्त्व मिळवून देतात. दुसरीकडे, आकाशात झेपावणारे पतंग हे केवळ खेळाचे साधन नसून ते मनाला उतुंग भरारी मारण्याची आणि ध्येयाकडे वाटचाल करण्याची प्रेरणा देतात. प्रतिकूल परिस्थितीतही आपले संतुलन राखत आयुष्याची दोर घट्ट धरून ठेवण्याचा संदेश यातून मिळतो. अशा प्रकारे, मकर संक्रांत हा सण आपल्या संस्कृतीचा वारसा जपत समृद्ध आणि आनंदी समाज निर्मितीसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.